Met verdriet en grote waardering herdenkt het Stadscuratorium Amsterdam Nelson Carrilho. Zijn werk heeft een diepe en blijvende betekenis voor de kunst in de openbare ruimte van Amsterdam. Met beelden als Mama Baranka gaf hij vorm aan pijn, herinnering en verzet, maar ook aan troost, waardigheid en verbondenheid. Nelson was een kunstenaar die de stad heeft geraakt en verrijkt. We zijn dankbaar voor zijn kunstenaarschap, zijn stem en zijn betrokkenheid. Onze gedachten zijn bij zijn familie, vrienden en iedereen die hem liefhad.
Namens Stadscuratorium delen we hieronder het persoonlijke in memoriam van Annemarie de Wildt, die Nelson van dichtbij kende en zijn werk met grote betrokkenheid volgde.
Nelson Carrilho (Willemstad (Curaçao), 30 maart 1953 – Amsterdam, 4 juli 2026) is vooral bekend geworden als de maker van Mama Baranka, zijn eerste buitenbeeld uit 1984. Maar hij zal ook herinnerd worden om zijn recente beelden in Italië, de slotstukken van een oeuvre waarin esthetische verbeelding en politiek bewustzijn onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.
Ik leerde Nelson kennen bij de voorbereiding van de Gouden Koets expositie in het Amsterdam Museum (2021). We wilden daar de installatie tonen over zijn voormoeder Elisabeth Moendi, een van de vrouwen die ‘tentoongesteld’ werden tijdens de Wereldtentoonstelling 1883 op het Museumplein. Naast de foto van Elisabeth stond zijn vrouwenbeeld geïnspireerd door Afrikaanse beeldhouwkunst, waarmee hij tevens de verwoestende krachten van het Christendom. liet zien.
‘Ik ben een zwarte beeldhouwer’ luidt de titel van de documentaire die Robin van Erven Dorens over Nelson maakte. Hij bleef zijn kunstenaarsleven lang zoeken naar de verbeelding van zwarte mensen, maar ook naar verbinding en verzoening. In 2023 maakte ik in het Amsterdam Museum een kleine expositie over Mama Baranka en de aanleiding voor het beeld: de racistische moord in augustus 1983 op de 15-jarige Kerwin Lucas Duinmeijer, net als Nelson geboren op Curaçao.
Nelson Carrilho had in 1980 de Utrechtse kunstacademie afgerond en in 1983 een atelier gekraakt in de Tuinstraat. De Fundashon Antiano Amsterdam voerde actie voor een beeld dat de moord op Kerwin moest herdenken en voor hen was het duidelijk dat een Antilliaanse beeldhouwer het moest maken. ‘Ik vond dat ik mijn verantwoordelijkheid moest nemen, maar ik vond het zwaar, te groot op dat moment. Ik was net klaar met de academie en had helemaal geen ervaring met buitenbeelden. Het voelde als optreden in Carré’, vertelde hij me. Hoewel sommige activisten dat wel van hem verwachtten, wilde Nelson Carrilho geen beeld van Kerwin maken. ‘Iedereen was boos, en iedereen wilde natuurlijk een boos beeld hebben.’ Carrilho, die ook Surinaamse voorouders heeft, was bezig met Afrikaanse spiritualiteit en verdiepte zich in Winti. Voor hem was Moeder Aarde een begrip dat migranten verbindt.
Het Stadscuratorium rapport Practice What You Preach over een inclusieve openbare ruimte roemt Mama Baranka als een belangrijk voorbeeld van hoe openbare ruimte, kunst en inclusie samen kunnen komen. Precies om die andere beeldtaal spreekt het beeld nog steeds aan: het vermogen om verdriet en woede te vertalen in iets dat groter is dan de gebeurtenis zelf.
De laatste keer dat we elkaar zagen was bij de presentatie van U bent hier, over kunst in de openbare ruimte van Amsterdam. Nelson kreeg het eerste exemplaar en vertelde over zijn beelden aan de Zuid-Italiaanse kust, The Archer en The Other Face, ter nagedachtenis aan de vermoorde Malinese migrant Soumaila Sacko. Het toonde hoezeer die twee werelden, Amsterdam en Calabrië, voor hem met elkaar verweven waren: overal waar racisme en uitsluiting slachtoffers maken, voelde hij de drang om daar met zijn kunst een tegenwicht tegen te bieden. Die keuze zegt veel over wie Nelson was. Een strijdbaar man, een zwarte beeldhouwer die weigerde zich te laten vastzetten op één verwachting of één verhaal. Hij had een broertje dood aan gebroken kettingen als symbool van slavernij en zocht altijd naar beelden die verder reikten dan het voor de hand liggende, die mensen aan het denken zetten. Nelson is er niet meer, maar zijn beelden blijven dat doen.
Annemarie de Wildt
Foto: Demonstratie tegen racisme bij de onthulling van het monument ter nagedachtenis aan Kerwin Duinmeijer: de onthulling van het monument / Rob C. Croes / Anefo / Nationaal Archief
